Interview Ruben en Kathleen

Mensen met een visuele beperking en hun omgeving kunnen op REVA 2027 een razend interessante zaal ontdekken en beleven: ZieZo Vlaanderen, een wereld op zichzelf. Meer dan ooit zelfs, want dit tweejaarlijkse beursevent heeft een volledig nieuw jasje gekregen! Heel nieuwsgierig gingen we praten met twee ambassadeurs van ZieZo Vlaanderen 2017: Ruben Vanhollebeke en Kathleen Meurrens – ook bekend als het succesvolle boogschutterskoppel uit Jabbeke.

Kathleen en Ruben, voor wie jullie nog niet kent, wie zijn jullie?

Ruben: “Ik ben 49 jaar. Op mijn vijfde werd bij mij de oogziekte retinitis pigmentosa vastgesteld. Vanaf mijn 21ste ging mijn zicht enorm snel achteruit. Ik doe keukenwerk.”

Kathleen: “ik ben 40 en ernstig slechtziend. Mijn diagnose was premature retinopathie. Links ben ik volledig blind, rechts heb ik nog een visus van ongeveer vijf procent. Ik ben al vijftien jaar klantenadviseur bij het ziekenfonds Helan.”

Jullie zijn ambassadeurs van ZieZo Vlaanderen 2027. Waarom hebben jullie daar graag ‘ja’ op gezegd?

Kathleen: “Wij willen heel graag laten zien dat slechtziende en blinde mensen veel meer zijn dan hun beperking. Veel dingen die andere mensen doen, kunnen wij ook.”

Wat spreekt jullie aan in het opzet van ZieZo Vlaanderen?

Ruben: “Je kunt er terecht met al je vragen en uitdagingen. Als je met een visuele handicap te maken krijgt, moet je eerst en vooral het verlies van je zicht verwerken. Dat is niet simpel, maar op ZieZo vind je vlot de weg naar deskundige hulp. Ook het volledige aanbod van praktische ondersteuning is er bij mekaar gebracht.”

Kathleen: “ZieZo Vlaanderen is een plek waar je van alles en nog wat vindt om jezelf meer vrijheid te geven en je leven makkelijker te maken, ondanks je beperking. Je leert er altijd bij. Vorig jaar maakte ik bijvoorbeeld kennis met een sport die ik niet kende: blind schieten met een koptelefoon op, waarbij je afgaat op pieptonen.

Voor mensen die nog niet vertrouwd zijn met de vele mogelijkheden, opent ZieZo Vlaanderen een nieuwe wereld. Ze beseffen plotseling wat er allemaal bestaat om hun wereld opnieuw te verruimen en terug te doen wat niet meer lukte. Ook voor familie, buren, verzorgenden en dergelijke is een bezoek héél verrijkend.

Ruben: “Bovendien kom je er ervaringsgenoten tegen om mee te babbelen. Veel slechtziend wordende mensen zitten met prangende vragen. Als ze de weg vinden naar ZieZo Vlaanderen, krijgen ze antwoorden waar ze mee verder kunnen.”

Het concept is voor deze editie grondig vernieuwd?

Kathleen: “Dat klopt! We zetten meer dan ooit in op beleving. Er wordt een soort huis gebouwd waar je doorheen stapt, begeleid door diverse adviseurs. Hoe leef je, welke hulpmiddelen zijn er, hoe is je werkplek ingericht, ... Voor het eerst werken allerlei organisaties en bedrijven heel intensief samen om één sterk gezamenlijk verhaal te brengen.”

Wat betekent inclusie voor jullie? Waar ervaren jullie echte inclusie, of een pijnlijk gebrek eraan?

Ruben: “Ik vind inclusie heel belangrijk. In de sportclub, bijvoorbeeld. Helaas hebben we vrijwilligers tekort, onder meer voor vervoer. Ook op de tewerkstellingsmarkt is er nog te weinig inclusie: werkgevers hebben te weinig vertrouwen in mensen met een visuele beperking.”

Kathleen: “Mensen met en zonder beperking kunnen zoveel van elkaar leren! Het loopt al veel beter dan vroeger, maar er is nog grote vooruitgang mogelijk.

Bij Helan ben ik de enige met een visuele beperking. Ze doen er heel erg hun best voor mij, zodat ik mijn job kan doen zoals een ander. Als ik hulpmiddelen nodig heb, kan ik die vlot bestellen. Ik mag dus zeker niet klagen.”

Ruben: “In mijn job zijn er weinig aanpassingen nodig. Als ik iets vraag, wordt het geregeld.”

Kathleen: “Maar ik kan me wel voorstellen dat het lang niet altijd evident is. Je moet de kans krijgen om te tonen wat je waard bent. Als de werkgever daar wat moeite voor doet, lukt het waarschijnlijk wel. De inspanning moet uiteraard van twee kanten komen.”

Ruben: “Voor wie mensen met een beperking de kans wil geven, zou de procedure om premies aan te vragen wat vereenvoudigd mogen worden. Ik zit in een situatie waarin mijn werkgever niet aan een premie geraakt. Op maandag en vrijdag snijd ik de frietjes in Bistro Leon, zonder tussenkomst. Het is gewoon te moeilijk. Ook sociale secretariaten zouden eens wegwijs gemaakt mogen worden.”

Kathleen: “De inclusie is al heel sterk verbeterd, maar kan op allerlei vlakken nog wat bijschaving gebruiken. Een beperking is soms nog een beetje taboe, mensen schrikken ervan.”

Ruben: “Er wordt nog veel in vraagtekens gesproken: ‘Kunnen jullie dat ook?’ In plaats van te zeggen: ‘We gaan het eens proberen.’”

Kathleen: “Werkgevers willen hun vertrouwde systeem ook niet zomaar aanpassen, uit schik voor een lawine van veranderingen. Nochtans kan de werknemer zelf voor de nodige hulpmiddelen zorgen via werkpostaanpassing. Maar zoals Ruben zegt, is de informatie niet altijd zo makkelijk te vinden, en mensen zien er wat tegenop in de drukte van het leven.

Wij horen van andere blinde en slechtziende mensen dat ze moeite doen om een job te vinden. Maar omdat ze weinig kansen krijgen, is het niet altijd eenvoudig om aan de slag te raken. Dat geldt voor alle mensen met een beperking. Ik denk dat het makkelijker zou worden met een beetje meer ondersteuning in de zoektocht, opvolging op de werkplek en een kanaal waar je met al je vragen terechtkunt.”

Wat zijn in het algemeen de grootste drempels in jullie leven? Verplaatsingen?

Ruben: “Voor onze mobiliteit hangen we inderdaad sterk af van familie en vrienden. Het openbaar vervoer rijdt niet altijd wanneer wij het nodig hebben, of naar de plaatsen waar we naartoe moeten.”

Kathleen: “Er is ook de Minder Mobielen Centrale, maar je moet aan voorwaarden voldoen om daar gebruik van te mogen maken. Of we kunnen een taxi nemen, maar dan betalen we de volle pot. Of onze bogenkoffer past niet in de wagen, zoals dat ook met rolstoelen vaak het geval is. Of de blindengeleidehond mag niet mee. Ons verplaatsen zou eenvoudiger moeten worden.”

Ruben: “Ook op het vlak van mobiliteit is op ZieZo Vlaanderen veel nuttige informatie verkrijgbaar.”

Vinden jullie het belangrijk om te spreken over jullie beperking, bijvoorbeeld tegen een klant of iemand die jullie onderweg ontmoeten?

Ruben: “Ik heb er totaal geen probleem mee om erover te vertellen. Als ze mij iets vragen, antwoord ik altijd openhartig.”

Kathleen: “In bepaalde contexten, aan de telefoon bijvoorbeeld, hoeft het niet. Dan zijn er trucjes om ervoor te zorgen dat mensen het niet door hebben. Maar als ik het nodig acht, heb ik er zeker geen moeite mee. Wanneer ik een persoon aan de lijn heb die zegt: ‘Ik heb hulpmiddelen nodig omdat ik steeds slechter zie’, dan antwoord ik: ‘Ik begrijp uw gevoel en weet wat u doormaakt, want ik heb zelf een visuele beperking. Maar geen zorgen: er zijn oplossingen.’ En ik vertel mijn ervaringen met hulpmiddelen. Dat stelt de cliënt gerust. Collega’s geven zulke oproepen zelfs spontaan aan mij door. Ik help altijd met plezier.”

Merken jullie een groot verschil tussen de perceptie van blindheid en die van slechtziendheid?

Ruben: “Ja, er is een gigantisch verschil. Slechtziende en blinde mensen worden vaak over dezelfde kam geschoren, omdat ze een witte stok in hun handen hebben. Er wordt verbaasd gereageerd als de persoon dan een smartphone bovenhaalt en begint te lezen. ‘Die ziet tóch!’ denken ze dan.”

Kathleen: “In mijn geval is het wat makkelijker: ik zie grote silhouetten en ook schaduw en kleuren. Op onbekend terrein is oriëntatie heel lastig, in een vertrouwde omgeving trek ik me goed uit de slag. Maar inderdaad, als ik dan voor mijn scherm met enorme vergroting zit, zijn bijvoorbeeld nieuwe collega’s soms in de war omdat ze mij met een witte stok zagen lopen. Dan leg ik uit dat die stok belangrijk is om niet te vallen en mijn weg te vinden, maar ook om te laten zien dat ik een visuele beperking heb. Wat sensibiliseren hoort erbij. Ofwel zijn mensen bang van een witte stok, of ze reageren overbezorgd.”

Ruben: “Je leert daarmee omgaan en hoe meer uitleg je geeft, hoe makkelijker het wordt. Als je geen witte stok gebruikt, reageren mensen verontwaardigd als je tegen hen aanloopt.”

Kathleen: “De stok opent soms deuren, letterlijk en figuurlijk. Het is een grote stap om hem te leren gebruiken en ermee op pad te gaan, maar wel een heel belangrijke. Als tiener schaam je je ervoor, maar met ouder te worden leer je daarmee omgaan. Experten leggen je uit dat de stok een hulpmiddel is en dat je er meer begrip door krijgt.”

Ruben: “Hij geeft je je zelfstandigheid terug. Ik heb een geleidehond, daarmee is het ook zo. En net als een stok heeft een hond voor- en nadelen. Dat mag je niet afschrikken. Als je met een witte stok of met een geleidehond wandelt, zullen mensen jou veel vlotter en spontaner helpen.”

Als jullie één ding zouden mogen veranderen aan hoe onze samenleving naar mensen met een beperking kijkt, wat zou dat dan zijn?

Kathleen: “Kortzichtigheid misschien? Mensen mogen zich niet blind staren op wat wij niet kunnen. Ze denken te veel in onze plaats. Te ouderwets ook, omdat ze niet beseffen wat er vandaag allemaal bestaat. Ik vind het altijd fijn om hen dat te tonen – bijvoorbeeld een bril waar je vragen aan kunt stellen en die dan nauwkeurig je omgeving beschrijft. Als ze die even uitproberen met hun ogen dicht, zijn ze heel verbouwereerd!”

Ruben: “Er is nog wat meer sensibilisering nodig, van jongs af, zodat mensen minder naar de beperking kijken en meer naar de persoon. Dan wordt de beperking gewoon. Met alleen een Dag van de Witte Stok of een Dag van de Geleidehond redden we het niet.”

Technologie is het centrale thema van REVA 2027 en speelt duidelijk een grote rol in jullie leven.

Ruben: “De technologie wordt constant beter. Er bestaan intussen heel wat apps die ons ondersteuning bieden. Artificiële intelligentie maakt ons leven makkelijker. Op elk vlak is er verbetering – denk bijvoorbeeld aan luisterboeken.”

Kathleen: “Een vriendin vertelde mij over een heel goed boek dat ze gelezen had. ‘Ik heb het ook gelezen!’ antwoordde ik. Ze was verbaasd. Maar wij hebben de Anders Lezen-app. Wanneer we maar willen, kunnen we naar een boek luisteren: onderweg, tijdens de afwas, … Dat is nu eens een pluspunt als je slechtziend of blind bent!

Ik heb gewoon onderwijs gevolgd. Als ik bedenk hoe weinig hulpmiddelen er toen bestonden in mijn leeftijdscategorie, dan vind ik het onvoorstelbaar hoe vlug alles geëvolueerd is. De technologie is een meerwaarde, ze opent de wereld voor ons. Aangepaste huishoudtoestellen, een sprekende iPhone, … Zo kunnen we zelfstandig worden. Het betekent ook dat de mensen rondom ons – thuis en op het werk – zich minder om ons moeten bekommeren. ”

Ruben: “Hoe zelfstandiger je bent, hoe zekerder je wordt van jezelf.”

Kathleen: “En daardoor groeit de inclusie. Je komt meer in de maatschappij en kunt hetzelfde doen als iemand anders. Misschien wat trager, maar daarom niet minder goed.”

Artificiële intelligentie is voor jullie een zegen.

Ruben: “Ze zeggen altijd dat AI te slim wordt, maar voor ons kan het niet slim genoeg zijn! Het is echt enorm handig. Je maakt een foto en de app beschrijft wat hij ziet. Zo staan we niet meer voor verrassingen.”

Kathleen: “Stel je voor dat we over enkele jaren op stap kunnen met onze eigen auto, en zelf mensen kunnen meenemen! Wat zou dat fantastisch zijn… We hopen in elk geval dat de technologie volop blijft evolueren en dat ze mensen met een beperking op alle vlak naar steeds meer zelfstandigheid leidt.”

Toch kan technologie ook nieuwe drempels creëren. Waar moeten we volgens jullie op letten?

Ruben: “Het is belangrijk dat iedereen goed mee is. Veel mensen weten bijvoorbeeld nog niet wat AI allemaal kan. Meer opleiding zou goed zijn. Hoe stel je bijvoorbeeld je vraag aan het systeem? Als je dat niet op de juiste manier doet, krijg je niet de gewenste informatie en raak je gefrustreerd.”

Wat zouden jullie zeggen tegen mensen op leeftijd die ervan uitgaan dat die technologie niet meer voor hen is?

Ruben: “Ga naar ZieZo Vlaanderen en probeer het! Je zou heel aangenaam verrast kunnen zijn. Sta ervoor open. Het is ook een zinvolle bezigheid voor thuis.”

Kathleen: “Geef er jezelf de kans en de tijd voor. Ook jij kunt het leren, op je eigen tempo. Het komt vooral aan op je ingesteldheid. Wij hebben een buurvrouw van 94 jaar die ongelooflijk goed met haar iPhone kan werken! Ze staat ervoor open. ‘Ik zal wel een berichtje sturen via WhatsApp’, zegt ze. Bijleren kan jou gelukkig maken.”

Wat zijn jullie wildste toekomstdromen op technologisch vlak?

Kathleen: “Ik droom dus echt van een zelfrijdende wagen, zodat we zelfstandig de wereld kunnen rondreizen. Met onze boog, en een koffer vol hulpmiddelen!”

Ruben: “Mijn ultieme droom is dat AI me mijn zicht teruggeeft. Maar dat is verre toekomstmuziek…”

Jullie hebben een eigen vzw: ‘Blinde Doeltreffer’. Waar komt die drive vandaan en wat houdt jullie vzw in?

Kathleen: “Als G-boogschutters willen we andere mensen – met of zonder visuele beperking – motiveren om deze sport ook te proberen. Iedereen kan het, met welke beperking ook! Je moet gewoon durven. Al wie het wil proberen, helpen wij graag op weg, ook om een club te vinden. Dat kan een specifieke club voor mensen met een visuele beperking zijn, maar ook een gewone club die ervoor openstaat. Die zijn er al, en je kunt in elke club de vraag stellen. Stap er gewoon eens binnen!

Inclusief werken is voor iedereen een meerwaarde: je leert van elkaar. Ook ‘De Straffe Boog’, de club voor personen met een visuele beperking waar wij onze skills hebben geleerd, staat open voor andere geïnteresseerden.

Wij doen er alles aan om onze sport te laten groeien. Hoe meer mensen ervoor kiezen, hoe beter. Zelf willen we op wereldniveau blijven presteren. We zijn allebei nummer twee in de wereld in onze categorie. Ook daarvoor hebben we onze vzw nodig. We kunnen op heel wat sponsors rekenen.”

Ruben: “Sport is voor iedereen heilzaam, ook voor mensen met een beperking. Er zijn tal van mogelijkheden en het bevordert inclusie. Op ZieZo Vlaanderen ontdek je wat er zoal bestaat. Boogschieten is zeker een sport waarin je kunt groeien en jezelf uitdagen. Ze geeft je een goed gevoel. Geïnteresseerden kunnen ons steeds vragen stellen via de Facebook- en Instagramkanalen van Blinde Doeltreffer.”

Hebben jullie vertrouwen in de toekomst op het vlak van inclusie en levenscomfort?

Ruben: “Ik kijk naar de toekomst met een roze bril. Ze zal ons nog heel wat meer leren en veel nieuwe technologie geven. Inclusie, tewerkstelling, levenscomfort, noem maar op: het kan alleen maar verbeteren, denk ik.”

Kathleen: “Ik hoop dat het zo zal zijn, maar ben wel bang dat de inclusie wat zal slabakken als er onvoldoende gesensibiliseerd wordt. Mensen blijven er soms nog te kortzichtig in, zijn te weinig geïnteresseerd, staan te weinig open, doen te weinig moeite. Dat maakt mij soms angstig. Ook omdat de wereld verandert. Ook de mensen en bedrijven die niet standaard met ons te maken hebben, moeten met ons meegroeien op het vlak van inclusie. Dat gaat soms te traag, omdat de maatschappij zo snel evolueert.”

Ruben: “Alles moet tegenwoordig heel snel gaan en maximaal renderen. Dat maakt het moeilijker voor mensen met een beperking, bijvoorbeeld op professioneel vlak.”

Kun je nog eens in enkele zinnen zeggen waarom het echt de moeite waard is om naar ZieZo Vlaanderen te komen?

Ruben: “Neem je leven in handen: kom af en open deuren naar meer zelfstandigheid en inclusie. Kijk verder dan je beperkingen, naar de mogelijkheden!”